خوارزمشاه منضم شده بوده ، زيرا كه نام دو پسر امير سغناق در ميان شاهزادگان اسيرى كه در خوارزم مىزيسته‌اند ذكر شده « 1 » . محمد خوارزمشاه غالبا از جند بسوى شمال ، عليه قپچاقيان ، كه در دشتهاى قرقزستان [ خرخيز ] زندگى مىكردند ، لشكر مىكشيده . در ضمن يكى از آن لشكركشيها ، برحسب تصادف محض با لشكريان چنگيز خان درگير شد . دربارهء اين درگيرى شرحى از چهار مورخ ، كه با يكديگر ارتباطى نداشته بودند ، به دست ما رسيده - يعنى ابن - اثير « 2 » و نسوى « 3 » و جوزجانى « 4 » و جوينى « 5 » . ولى هر چهار مؤلف دربارهء لشكر - كشيهاى خوارزمشاه به آسياى ميانه نظر روشنى نداشتند . ابن اثير مىگويد كه سلطان پس از شكست اترار ( 615 هجرى / 1218 ميلادى ) اقدام به لشكر كشى عليه مغولان نمود . نسوى آگاهانه اشتباه سلف خويش را در ذكر تاريخ واقعه تصحيح نموده ، لشكركشى مزبور را به سال 612 هجرى ( 1215 1216 ميلادى ) مربوط مىسازد ولى مانند ابن اثير مغولان را پس از پيروزى بر كوچلك وارد نبرد با لشكر سلطان مىكند ، و حال آنكه مىدانيم كه آن پيروزى

--> ( 1 ) - نسوى ، « سيرت جلال الدين » ، متن ، 39 ؛ ترجمه ، 67 . ( 2 ) - چاپ تورنبرگ ، XII ، 238 ، 170 Suizo ، I ، 7 . ( 3 ) - « سيرت جلال الدين » ، متن 11 - 9 ؛ ترجمه 19 - 16 . ( 4 ) - ترجمهء راورتى ، I ، 270 - 267 ( در چاپ ناسائو - ليس نيست ) ، 1097 1096 ( چاپ ناسائو - ليس ، 378 ) . ( 5 ) - نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورقهاى 137 - 136 ؛ قزوينى ، I ، 51 و بعد ؛ II 100 و بعد ؛ ميرخواند ، « تاريخ خوارزمشاهيان » ، دفرمرى ، 74 77 ؛ ميرخواند « تاريخ چنگيز خان » چاپ ژوبر ، 99 ؛ . 210 - 208 d ' Ohsson , « Histoire des mongols » , T . I , PP .